W chwili og\u0142oszenia stanu wojennego by\u0142am uczennic\u0105 ostatniej klasy podstaw\u00f3wki. Mo\u017cna powiedzie\u0107 \u2013 dzieciak… A jednak sytuacja tamtych dni nie kojarzy mi si\u0119 wy\u0142\u0105cznie z brakiem \u201eTeleranka\u201d, szumem radia Wolna Europa, kartkami na cukierki i wolnymi od nauki dniami.<\/p>\n
Wychowa\u0142am si\u0119 w domu o \u017cywych tradycjach patriotycznych. Piosenki Legionowe, pie\u015bni powsta\u0144cze, kt\u00f3rych dzi\u015b ucz\u0119 moje dzieci, nuci\u0142a Mama bardzo cz\u0119sto. A \u015bpiewa\u0142a pi\u0119knie… Pami\u0119tam atmosfer\u0119 sprzed Grudnia 1981 roku \u2013 najpierw \u201etaniec rado\u015bci\u201d z Mam\u0105 w chwili, gdy re\u017cimowa telewizja poda\u0142a wiadomo\u015b\u0107 o wyborze Karola Wojty\u0142y na Stolic\u0119 Piotrow\u0105; wzruszenie I Pielgrzymk\u0105 Papie\u017ca\u2013Polaka do Ojczyzny i \u0142zy w oczach Mamy, gdy pad\u0142y Jego pami\u0119tne s\u0142owa na Placu Zwyci\u0119stwa. A potem nasze rodzinne wakacje w Ustroniu Morskim w sierpniu 1980 i te szepty Rodzic\u00f3w wieczorami… co\u015b si\u0119 dzia\u0142o. A po powrocie z wakacji \u2013 pami\u0119tam Tat\u0119 szykuj\u0105cego si\u0119 na strajk i m\u00f3j dzieci\u0119cy strach o Niego, ale i dum\u0119, \u017ce to m\u00f3j Tata, taki dzielny, \u017ce si\u0119 \u201eich\u201d nie boi…<\/p>\n
I wreszcie \u2013 pami\u0119tam ten wielki d\u0142ugopis, kt\u00f3ry kilka lat temu pokazywa\u0142am w Muzeum w Stoczni moim dzieciom, a kt\u00f3ry przywo\u0142a\u0142 tyle wspomnie\u0144 z tamtych dni \u2013 ca\u0142\u0105 t\u0119 eufori\u0119, atmosfer\u0119 domu Rodzic\u00f3w, kt\u00f3ra zdeterminowa\u0142a moje p\u00f3\u017aniejsze \u017cyciowe wybory.<\/p>\n
Po uko\u0144czeniu podstaw\u00f3wki, prowincjonalnej szk\u00f3\u0142ki w Smochowicach, czerwonej jak pierwszomajowy sztandar, w kt\u00f3rej nasza wychowawczyni uczestniczy\u0142a codziennie rano we Mszy \u015awi\u0119tej w osiedlowym ko\u015bciele i r\u00f3wnocze\u015bnie pe\u0142ni\u0142a w szkole \u201ezaszczytn\u0105\u201d funkcj\u0119 sekretarza kom\u00f3rki POP PZPR, a pani dyrektor, kt\u00f3rej m\u0105\u017c w tym\u017ce ko\u015bci\u00f3\u0142ku z\u0142oci\u0142 kielichy, w pierwszych tygodniach stanu wojennego zaprosi\u0142a do szko\u0142y sowieckiego oficera, aby wyt\u0142umaczy\u0142 dzieciom, jak nale\u017cy my\u015ble\u0107 \u2013 trafi\u0142am do 8 LO. Nie b\u0119d\u0119 dorabia\u0107 do tego faktu \u017cadnej ideologii \u2013 po prostu r\u00f3wnocze\u015bnie \u201erobi\u0142am\u201d szko\u0142\u0119 muzyczn\u0105, kt\u00f3ra znajdowa\u0142a si\u0119 w budynku obok. A jednak to nie muzyka znalaz\u0142a si\u0119 w sferze moich pierwszoplanowych zainteresowa\u0144…<\/p>\n
\u201e\u00d3semka\u201d w roku 1982 i latach nast\u0119pnych to czas cichych przerw, walki o krzy\u017ce, \u017cywej dzia\u0142alno\u015bci SKOS\u2013\u00f3w, zwolnie\u0144 nieprawomy\u015blnych profesor\u00f3w, aresztowa\u0144 uczni\u00f3w i cz\u0119stych wizyt w szkole \u201esmutnych pan\u00f3w\u201d. Chyba w \u017cadnej innej szkole duch oporu wobec komunistycznego re\u017cimu nie by\u0142 tak silny, jak tutaj. No a naprzeciwko \u2013 Ko\u015bci\u00f3\u0142 pw. Matki Boskiej Bolesnej. Ka\u017cdy poznaniak chyba wie, jak\u0105 rol\u0119 odegra\u0142 on w latach osiemdziesi\u0105tych.<\/p>\n
Chocia\u017c 8 LO to podobno szko\u0142a \u201ekujon\u00f3w\u201d, wiedzieli\u015bmy, \u017ce nie tylko nauka jest obecnie nasz\u0105 powinno\u015bci\u0105. By\u0142o dla nas oczywiste, \u017ce mamy obowi\u0105zek przeciwstawi\u0107 si\u0119 temu, co si\u0119 wok\u00f3\u0142 nas dzieje. Tak oto m\u0142odzie\u0144czy bunt skierowa\u0142 si\u0119 w spos\u00f3b naturalny przeciw komunie…<\/p>\n
Jedni z nas anga\u017cowali si\u0119 w mniejszym, inni w wi\u0119kszym stopniu. Byli w\u015br\u00f3d nas drukarze, jednak niech\u0119\u0107 cz\u0119\u015bci \u201edoros\u0142ego\u201d podziemia do anga\u017cowania nastolatk\u00f3w do tego typu zada\u0144 sprawia\u0142a, \u017ce g\u0142\u00f3wnie zlecano nam zadania kolporta\u017cu. Tak pozna\u0142am m.in. El\u0119 Rut\u0119 i Krzysia Cnotalskiego. Opr\u00f3cz kolporta\u017cu tworzyli\u015bmy te\u017c grupy samokszta\u0142ceniowe, no i oczywi\u015bcie… chodzili\u015bmy na \u201ezadymy\u201d.<\/p>\n
Ju\u017c po maturze przed jedn\u0105 z nich Krzysiu Cnotalski podszed\u0142 do mnie na dziedzi\u0144cu przy Ko\u015bciele MBB i powiedzia\u0142: \u201eCzekaj tu, za chwil\u0119 przyjdzie do ciebie taki cz\u0142owiek\u2013wie\u017ca, on b\u0119dzie mia\u0142 dla ciebie zadanie\u201d. I faktycznie \u2013 przyszed\u0142 jaki\u015b wielki, zaro\u015bni\u0119ty brodacz ze zniewalaj\u0105cym u\u015bmiechem, w rozci\u0105gni\u0119tym swetrze i koszmarnych kr\u00f3tkich spodniach. Tak pozna\u0142am Macieja…<\/p>\n
Zadaniem tym okaza\u0142o si\u0119 przewiezienie przez granic\u0119 do RFN materia\u0142\u00f3w Solidarno\u015bci Walcz\u0105cej dla przedstawicieli SW oraz przyw\u00f3z od nich do kraju wydawnictw emigracyjnych, g\u0142\u00f3wnie z paryskiej \u201eKultury\u201d. Nadawa\u0142am si\u0119 do tego, gdy\u017c jako \u015bwie\u017co upieczona studentka germanistyki wyje\u017cd\u017ca\u0142am w\u0142a\u015bnie na zaproszenie zaprzyja\u017anionej niemieckiej rodziny w celu praktycznego podszkolenia j\u0119zyka.<\/p>\n
Po powrocie na dobre zwi\u0105za\u0142am si\u0119 z Solidarno\u015bci\u0105 Walcz\u0105c\u0105. Bardzo mi to odpowiada\u0142o, gdy\u017c coraz bardziej denerwowa\u0142a mnie ugodowa, ostro\u017cna polityka cz\u0119\u015bci podziemia. SW to by\u0142y moje pogl\u0105dy, moje idee… Nie jakie\u015b uczelniane, ostro\u017cne NZS, boj\u0105ce si\u0119 w\u0142asnego cienia, nie \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d ci\u0105gle nawijaj\u0105ca o konieczno\u015bci reformy systemu… To SW g\u0142osz\u0105ca wprost has\u0142a niepodleg\u0142o\u015bciowe trafia\u0142a mi do przekonania.<\/p>\n
Z \u201eCz\u0142owiekiem z brod\u0105\u201d spotyka\u0142am si\u0119 coraz cz\u0119\u015bciej. A to na strajku o rejestracj\u0119 NZS, a to na organizowanej przez SW manifestacji. Chyba mia\u0142 do mnie coraz wi\u0119ksze zaufanie i powierza\u0142 mi kolejne zadania. Z czasem g\u0142\u00f3wnie by\u0142o to wsp\u00f3\u0142redagowanie oraz przepisywanie \u201eBiuletynu SW Oddzia\u0142 Pozna\u0144\u201d. \u015amiesznie wygl\u0105da\u0142y te nasze spotkania. Maciej, z natury bardzo ma\u0142om\u00f3wny cz\u0142owiek, przywozi\u0142 mi p\u00f3\u017anym wieczorem materia\u0142y, rzuca\u0142 par\u0119 wskaz\u00f3wek, siedzia\u0142 d\u0142u\u017csz\u0105 chwil\u0119, milcz\u0105c, poch\u0142ania\u0142 ca\u0142\u0105 paczk\u0119 kr\u00f3wek, po czym znika\u0142, m\u00f3wi\u0105c: \u201eJestem rano\u201d. No i \u201ena rano\u201d mia\u0142o by\u0107 gotowe… Maszyna stuka\u0142a nieraz przez ca\u0142\u0105 noc… Rodzice udawali, \u017ce nie s\u0142ysz\u0105 ha\u0142asu, a ja udawa\u0142am, \u017ce nie wiem, \u017ce s\u0142ysz\u0105… Dzi\u015b jestem im wdzi\u0119czna za to, \u017ce jak wielu moich koleg\u00f3w, nie musia\u0142am bardziej ni\u017c przed komun\u0105 konspirowa\u0107 przed nimi. Tata, na szcz\u0119\u015bcie, nie musia\u0142 nigdy spe\u0142ni\u0107 swojej gro\u017aby, \u017ce jak przyjd\u0105 z rewizj\u0105, stanie w drzwiach z siekier\u0105 i nie wpu\u015bci… A Mama przeczuwa\u0142a chyba jeszcze co\u015b wi\u0119cej, o czym ja sama na razie nie mia\u0142am poj\u0119cia…<\/p>\n
Sytuacja powoli si\u0119 zmienia\u0142a, komuna wyra\u017anie \u201eodpuszcza\u0142a\u201d. Kornel Morawiecki wr\u00f3ci\u0142 do kraju, pami\u0119tam, jakim prze\u017cyciem by\u0142o dla mnie poznanie tego niesamowitego cz\u0142owieka, o kt\u00f3rym tyle s\u0142ysza\u0142am. Z Maciejem zacz\u0119li\u015bmy si\u0119 spotyka\u0107 nie tylko \u201es\u0142u\u017cbowo\u201d. Chocia\u017c nadal by\u0142 ma\u0142om\u00f3wny i po\u017cera\u0142 kr\u00f3wki tonami, a temat do rozmowy trzeba by\u0142o wymy\u015bla\u0107 samemu. My\u015bl, \u017ce z tych spotka\u0144 mo\u017ce wynikn\u0105\u0107 co\u015b wi\u0119cej, pojawi\u0142a si\u0119 w czerwcu 1989 roku. Ale nadal by\u0142o du\u017co do zrobienia: wybory kontraktowe, kt\u00f3rych SW nie zaakceptowa\u0142a, nawo\u0142uj\u0105c do ich bojkotu, walka o likwidacj\u0119 cenzury i SB, potem tworzenie klub\u00f3w \u201eWolni i Solidarni\u201d i wreszcie Partii Wolno\u015bci. Przez ca\u0142y ten czas wydawali\u015bmy nadal biuletyn \u201eSolidarno\u015b\u0107 Walcz\u0105ca Oddzia\u0142 Pozna\u0144\u201d, kt\u00f3ry jednak przybiera\u0142 coraz bardziej czytelne i nowoczesne kszta\u0142ty (m.in. dzi\u0119ki wsparciu technicznemu redakcji pisma \u201ePogl\u0105d\u2013 i samego jego tw\u00f3rcy Edwarda Klimczaka z Berlina Zachodniego), no i oczywi\u015bcie ukazywa\u0142 si\u0119 coraz bardziej otwarcie. W roku 1990 postanowili\u015bmy zalegalizowa\u0107 ca\u0142kowicie jego wydawanie, rejestruj\u0105c firm\u0119 Wydawnictwo WiS (skr\u00f3t chyba dla wszystkich zwi\u0105zanych z SW nader \u0142atwy do rozszyfrowania, \u015bmiesz\u0105 mnie natomiast zawsze pytania postronnych os\u00f3b, czy nazwa pisze si\u0119 przez W, czy przez V, oraz czy s\u0105 to skr\u00f3ty od imion). Wydawnictwo istniej\u0105ce zreszt\u0105 nieprzerwanie do dzi\u015b.<\/p>\n
Dzi\u015b Maciej jest moim m\u0119\u017cem. Pobrali\u015bmy si\u0119 w roku 1991. Mamy dwie wspania\u0142e c\u00f3rki Agnieszk\u0119 i Ani\u0119, kt\u00f3re opowie\u015bci tatusia i mamusi o komunie, o walce z ni\u0105, o bezpiece i jej metodach s\u0142uchaj\u0105 jak opowie\u015bci z za\u015bwiat\u00f3w, bez ma\u0142a tak<\/p>\n
jak my opowie\u015bci naszych rodzic\u00f3w o II wojnie \u015bwiatowej. A jednak chyba s\u0105 dumne z Taty, kt\u00f3ry w Poznaniu jest niemal legend\u0105, kt\u00f3ry w tym mie\u015bcie stworzy\u0142 organizacj\u0119 tak doskonale zakonspirowan\u0105, \u017ce nawet jego dziewczyna d\u0142ugo nie wiedzia\u0142a, kim jest Stefan Bobrowski, a dla funkcjonariuszy SB jego brawurowe ucieczki by\u0142y postrachem nie tylko w Poznaniu.
\nJa r\u00f3wnie\u017c jestem dumna z mojego m\u0119\u017ca, chocia\u017c bardzo rzadko mu to m\u00f3wi\u0119. Z tego, \u017ce swoj\u0105 m\u0142odo\u015b\u0107 po\u015bwi\u0119ci\u0142 bezkompromisowej walce z komun\u0105, nie ogl\u0105daj\u0105c si\u0119 na konsekwencje. Gdy inni zdawali egzaminy i ko\u0144czyli studia, on po raz kolejny ucieka\u0142 z internowania lub aresztu. Gdy inni robili kariery w biznesie lub zaczepiali si\u0119 w partiach odnosz\u0105cych sukces polityczny, on tworzy\u0142 z Kornelem Morawieckim niszow\u0105 i wielokrotnie wy\u015bmiewan\u0105 nawet przez elity postsolidarno\u015bciowe Parti\u0119 Wolno\u015bci, organizowa\u0142 bezp\u0142atne kolonie dla biednych dzieci, a w swoim wydawnictwie zamiast druk\u00f3w i ksi\u0105\u017cek przynosz\u0105cych \u0142atwy zysk wydawa\u0142 niskonak\u0142adowe, ambitne ksi\u0105\u017cki oraz finansowa\u0142 a\u017c do roku 2002 wydawanie biuletynu \u201eSolidarno\u015b\u0107 Walcz\u0105ca\u201d.<\/p>\n
Czy to znaczy, \u017ce Maciej jest bez wad?<\/p>\n
Nie przesadzajmy…<\/p>\n
Ale to ju\u017c temat na inn\u0105 opowie\u015b\u0107.<\/p>\n
Joanna Frankiewicz<\/strong> W chwili og\u0142oszenia stanu wojennego by\u0142am uczennic\u0105 ostatniej klasy podstaw\u00f3wki. Mo\u017cna powiedzie\u0107 \u2013 dzieciak… A jednak sytuacja tamtych dni nie kojarzy mi si\u0119 wy\u0142\u0105cznie z brakiem \u201eTeleranka\u201d, szumem radia Wolna Europa, kartkami na cukierki i wolnymi od nauki dniami. Wychowa\u0142am si\u0119 w domu o \u017cywych tradycjach patriotycznych. Piosenki Legionowe, pie\u015bni powsta\u0144cze, kt\u00f3rych dzi\u015b ucz\u0119 moje […]<\/p>\n","protected":false},"featured_media":906,"template":"","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/ludzie.fundacja-pih.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/product\/860"}],"collection":[{"href":"http:\/\/ludzie.fundacja-pih.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/product"}],"about":[{"href":"http:\/\/ludzie.fundacja-pih.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/product"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/ludzie.fundacja-pih.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/906"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/ludzie.fundacja-pih.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=860"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n(z d. Bentkowska)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"